U ratu u Iranu, obilježenom upotrebom raznih vrsta oružja,od najsavremenijih aviona do jeftinih dronova, američka vojska je prvi put borbeno upotrijebila jedno od svojih najnovijih oružja. Riječ je o Projektilu za precizne udare (PrSM), koji je korišćen za napade na iranske vojne ciljeve u okviru aktuelne američko-izraelske intervencije u toj zemlji, piše Euronews.
Komandant američke Centralne komande (CENTCOM), admiral Brad Cooper, izjavio je nakon premijerne upotrebe da PrSM američkoj vojsci pruža „neuporedivu sposobnost dubokog udara“.
PrSM je oružani sistem zemlja-zemlja namijenjen uništavanju ciljeva na udaljenostima od 60 do 500 kilometara, što je znatno više od dometa bilo kog konvencionalnog artiljerijskog ili raketnog sistema. Projektile pokreće raketni motor, a do cilja ih vodi inercioni navigacioni sistem uz pomoć GPS-a.
Mogu se ispaljivati sa vozila M142 HIMARS ili M270 MLRS, a nose fragmentaciono-eksplozivnu bojevu glavu tešku 91 kilogram, dizajniranu za uništavanje velikih ili utvrđenih ciljeva.
In a historic first, long-range Precision Strike Missiles (PrSMs) were used in combat during Operation Epic Fury, providing an unrivaled deep strike capability.
“I just could not be prouder of our men and women in uniform leveraging innovation to create dilemmas for the enemy.”… pic.twitter.com/bydvIv5Tn5
— U.S. Central Command (@CENTCOM) March 4, 2026
Zamjena za zastarjeli sistem
Proizvod odjeljenja za projektile i kontrolu vatre kompanije Lockheed Martin, PrSM se opisuje kao „projektil za precizne udare dugog dometa nove generacije“. Njegov razvoj počeo je 2016. godine kao odgovor na potrebe američke vojske za novim oružjem u okviru inicijative za razvoj preciznih udara dugog dometa. Prvi projektili isporučeni su vojsci u avgustu 2023. godine.
Cilj inicijative bio je da se zastarjeli Taktički raketni sistem vojske (ATACMS) zamijeni modernim sistemom koji nudi veće sposobnosti, poboljšanu preciznost i fleksibilnije bojeve glave. PrSM ispunjava te zahtjeve, a istovremeno ima manji radarski odraz, zahtijeva manje održavanja i kompatibilniji je sa postojećim lanserima poput HIMARS-a i MLRS-a.
Razvoj u nekoliko varijanti
Svaki projektil PrSM dug je nešto manje od četiri metra, prečnika 43 centimetra i težak do 817 kilograma. Takav kompaktniji dizajn omogućava da lanseri nose dva projektila umjesto jednog, što je dvostruko više u odnosu na starije sisteme.
PrSM se razvija u četiri „inkrementa“ ili varijante, od kojih su neke još u fazi razvoja. Prva varijanta je standardni sistem koji trenutno koriste američka i australijska vojska. Druga varijanta, čija se isporuka očekuje 2028. godine, biće protivbrodski projektil sa dometom do 1000 kilometara i većom brzinom.
Treća varijanta nadograđivaće se na prethodne i biće specijalizovana za uništavanje utvrđenja, kao i za lansiranje specijalizovanih dronova i kliznih bombi. Cilj četvrte varijante je povećanje dometa na više od 1000 kilometara, a pominje se i peta koja bi mogla uključivati autonomno lansirno vozilo.
Programu PrSM do sada se pridružila Australija, koja je nekoliko lansera kupila 2024. godine, dok je Ujedinjeno Kraljevstvo razmatralo pridruživanje 2021. godine. Ponudu Norveške za kupovinu nekoliko lansera SAD je odbio u januaru 2025.
Izlazak iz sporazuma sa Rusijom otvorio je put
Razvoj i upotreba projektila PrSM postali su mogući tek nakon što je 2019. godine prva administracija Donalda Trampa suspendovala učešće SAD-a u Sporazumu o nuklearnim snagama srednjeg dometa (INF) sa Rusijom.
Odluka o napuštanju sporazuma, čija je svrha bila da spriječi obje zemlje u razvoju projektila dugog dometa, donesena je kao odgovor na prethodna ruska kršenja. „Ne možemo više biti sputani sporazumom koji Rusija otvoreno krši“, izjavio je tadašnji američki državni sekretar Mike Pompeo.
Sporazum je nametao ograničenje dometa od 500 kilometara za projektile koji se lansiraju sa kopna. Iako PrSM ne može nositi nuklearne bojeve glave, razvojem raketnog sistema sposobnog za udare srednjeg i dugog dometa SAD bi, prema nekim tumačenjima, mogao postaviti opasan presedan.
