Zašto je Gaza, jedna od najgušće naseljenih oblasti na svijetu, maglovita na Google mapama?
Ovaj problem su istakli istražitelji koji koriste javno dostupne informacije otvorenog koda – među njima i podatke mapiranja – kako bi locirali napade i dokumentovali razaranje.
„Činjenica da ne dobijamo satelitske snimke visoke rezolucije iz Izraela i sa palestinske teritorije nas je značajno unazadila”, kaže Samir, istražitelj otvorenog koda.
Štaviše, veći dio Izraela i palestinskih teritorija na Google Zemlji pojavljuju se kao satelitski snimci niske rezolucije, iako su kod satelitskih kompanija dostupne slike boljeg kvaliteta.
Jedva je moguće razaznati automobile u Gaza Sitiju.
Uporedite to sa Pjongjangom, tajnovitim glavnim gradom Sjeverne Koreje, u kom su automobili oštro definisani i moguće je razaznati pojedinačne ljude.
Zašto su satelitski snimci važni?
Upotreba satelitskih snimaka postala je vitalni element izvještavanja o sukobu.
U najnovijem sukobu na Bliskom istoku, istražitelji uz pomoć satelita traže potvrdu lokacija sa kojih se vrši raketiranje i gađanih zgrada u Gazi i Izraelu.
Međutim, na Google Earth-u, najkorišćenijoj platformi za satelitske snimke, najskorije slike Gaze su u niskoj rezoluciji i stoga maglovite.
„Najskorija slika sa Google Zemlje je iz 2016. i ne liči ni na šta. Zumirao sam neke nasumične ruralne krajeve Sirije i oni imaju više od 20 slika nakon tog perioda, i to u veoma visokoj rezoluciji”, tvitovao je Arik Toler, novinar Belingketa.
Google kaže da je njegov cilj da se „gusto naseljene oblasti redovno osvježavaju”, ali to nije slučaj sa Gazom.
Jesu li snimci visoke rezolucije dostupni?
Sve do prošle godine, američka vlada ograničavala je kvalitet satelitskih slika Izraela i palestinske teritorije koje su kompanije iz SAD imale dozvolu da nude na komercijalnim osnovama.
Ovo ograničenje bilo je sastavni dio Amandmana Kajl-Bingaman (KBA) – američkog zakona koji datira iz 1997. godine – iz podrške izraelskim bezbjednosnim pitanjima.
Prema tom Amandmanu, američki provajderi satelitskih slika smjeli su da nude slike niže rezolucije sa veličinom piksela ne manjom od dva metra.
Zbog toga su predmeti veličine automobila bili jedva razaznatljivi, ali ne i manji od njih.
Nije neuobičajeno da lokacije kao što su vojne baze budu zamagljene – ali KBA je bio jedini slučaj kad je čitava zemlja postala predmet jednog takvog ograničenja.
Zakon je pominjao samo Izrael, ali se primjenjivao i na palestinske teritorije.
Međutim, jednom kad su neamerički provajderi, kao što je francuska kompanija Erbas, dobili dozvolu da nude ove slike u većoj rezoluciji, SAD su se našle na meti sve većih pritisaka da ukinu ograničenja.
U julu 2020, KBA je ukinut i sada vlada Sjedinjenih Država dozvoljava američkim kompanijama da nude slike regiona u mnogo većoj rezoluciji.
Svaki piksel sada može da bude i 40 centimetara, tako da predmeti veličine čovjeka jasno mogu da se razaznaju.
“Prvobitna motivacija bila je naučne prirode”, kaže Majkl Fredli, arheolog sa Univerziteta u Oksfordu i jedan od akademika koji je uspešno zagovarao izmjenu amandmana.
“Željeli smo da imamo dosljedan izvor podataka sa kojim bismo radili na našem projektu, tako da nam je bio potreban pristup visokoj rezoluciji Okupirane palestinske teritorije, uporediv s onim što koristimo iz drugih djelova regiona.”
Zašto je onda Gaza još maglovita?
BBC je razgovarao sa predstavnicima Google-a i Apple-a (čije aplikacije za mapiranje takođe imaju satelitske snimke).
Aplle je rekao da radi na tome da uskoro ažurira svoje mape na višu rezoluciju od 40 centimetara.
Google je kazao da njegove slike potiču od širokog dijapazona provajdera i da razmišlja o „prilici da osvježi satelitske snimke čim slike visoke rezolucije postanu dostupne”.
Ali je dodao da „nema planove koje bi mogao da objelodani u ovom trenutku”.
„Imajući u vidu važnost aktuelnih događaja, ne vidim razlog zašto bi se komercijalne slike ove oblasti i dalje namjerno pogoršavale”, kaže Nik Voters, istražitelj otvorenog koda za Belinget na Twitteru.
Ko zapravo pravi te slike?
Javne platforme za mapiranje, kao što su Google Earth i Apple mape, oslanjaju se na kompanije koje su vlasnici satelita da im dostave slike.
Maxar i Planet labs, dvije najveće, sada slobodno nude slike Izraela i Gaze u visokoj rezoluciji.
“Kao posljedica skorašnjih promena američkih propisa, slike Izraela i Gaze nude se u rezoluciji od 40 centimetara”, rekao je Maxar u saopštenju.
Planet labs je potvrdio za BBC da nudi slike u rezoluciji od 50 centimetara.
Istražitelji otvorenog koda, međutim, umnogome se oslanjaju na besplatan softver i često nemaju direktan pristup ovim slikama visoke rezolucije.
Šta mogu da otkriju slike visoke rezolucije?
Istraživači iz Hjuman rajtsa voča udružili su se 2017. godine sa provajderom satelitskih slika Planet lebs da bi prikazali kako vojska uništava sela naroda Rohindža u Mjanmaru.
Snimci su im omogućili da mapiraju razmjere štete u više od 200 sela u kraju, poredeći satelitske snimke od 40 centimetara tih oblasti „prije” i „poslije”.
Dokazi su potkrijepili tvrdnje naroda Rohindža, čiji su pripadnici pobjegli iz Mjanmara i sklonili se u susjedni Bangladeš, da im se vojska ostrvila na domove.
Satelitski snimci bili su ključni i za praćenje onoga što se dešava u regiji Sinđiang u Kini, uključujući mrežu centara za „ponovno obrazovanje” organizovanih tamo za Ujgure.
Informacije su pomogle da se pokaže gdje su te ustanove izgrađene, a slike visoke rezolucije pružile su i predstavu o njihovoj veličini i konkretnim obilježjima.