Ove pjesme su se pjevale za Prvi maj u Jugoslaviji

U socijalističkoj Jugoslaviji, Prvi maj je bio mnogo više od datuma u kalendaru, bio je jedan od centralnih praznika (ne)rada, uz koji su obavezno išli muzika, pjesma i kolektivno slavlje.

U atmosferi “boljeg juče”, kako je danas rado prizivaju jugonostalgičari, ovaj dan je bio prilika da se radnička klasa odmori, spoji neradne dane sa vikendom i preda se dugom prazničnom predahu.

“Dok smo bili drugovi – živjeli smo kao gospoda”, često se kaže u tim sjećanjima, uz neizbježnu dozu romantizacije epohe u kojoj je Prvi maj imao gotovo ritualni karakter.

Uz svako prvomajsko okupljanje išla je i prigodna muzika, pa su se vremenom formirali i svojevrsni “hitovi” koji su pratili uranke, roštilje i nezaobilazno okretanje vola na ražnju. Nijedna zvanična proslava nije mogla da prođe bez “drugarske pjesme koja slavi rad”, čiji se autor danas više i ne može precizno utvrditi, ali je njen status gotovo bio ravnopravan himni praznika.

U isto vrijeme, omladina je svoje “radne raspuste” provodila na omladinskim radnim akcijama, gdje se infrastruktura gradila lopatom i krampom, u duhu entuzijazma koji se danas uglavnom vezuje za tender, kredit ili konsultantski izvještaj međunarodnih finansijskih institucija. A gdje je omladina, tu je i pjesma – pa su upravo tada nastajale i brojne brigadirske pjesme, među njima i one koje se vezuju za Korni grupu, koje su postale dio tog muzičkog pejzaža.

I nakon Titove smrti, kult rada i radničke simbolike ostao je prisutan u popularnoj muzici, pa su i kasnije generacije bendova, poput Zabranjeno pušenje, kroz pjesme poput ili „Srce, ruke i lopata“ nastavljale da komentarišu i parodiraju taj duh epohe.

Centralna figura tog muzičko-političkog univerzuma bio je Josip Broz Tito, kome je posvećen veći broj pjesama nego mnogim drugim istorijskim ličnostima, a među njima i numere koje je izvodio i Zdravko Čolić, tada jedna od najvećih muzičkih zvijezda Jugoslavije.

Ipak, nije sve u tom muzičko-prazničnom narativu bilo idealizovano. Druga strana „radničkog samoupravljanja“ i mita o radu provlačila se i kroz popularnu muziku, pa je možda najpoznatiji kritički ton tog perioda dao Haustor u pesmi „Radnička klasa odlazi u raj“, koja je kasnije dobila gotovo kultni status.

I tako, između roštilja, brigadira, pjesama o radu i današnjeg ironičnog pogleda na prošlost, Prvi maj i dalje ostaje praznik koji više govori o društvu nego o kalendaru.