Samo dan nakon što je javnost saopštenjem obaviještena da je Vlada Srbije utvrdila Predlog izmjena i dopuna Zakona o crkvama i vjerskim zajednicama, taj dokument ušao je u skupštinsku proceduru i po hitnom postupku nalazi se na dnevnom redu tekućeg zasjedanja parlamenta, piše Danas.

<<<Vlada Srbije usvojila izmjene Zakona o crkvama: Vjerske zajednice mogu da se uključe u sve nivoe obrazovanja<<<

Razlog za hitnost Vlada obrazlaže riječima da bi njegovo „nedonošenje po hitnom postupku moglo da prouzrokuje štetne posljedice po rad crkava i vjerskih zajednica i njihovih institucija“, ne precizirajući da li je povod za žurbu osnivanje novog Univerziteta „Sveti Sava“ pod okriljem Srpske pravoslavne crkve (SPC).

Ranije potpisani Memorandum o saradnji na osnivanju novog univerziteta između države i SPC, uz predložene izmjene Zakona o crkvama i vjerskim zajednicama, otvara put za njegovo budžetsko finansiranje, što je jedna od glavnih promjena koja se predviđa.

„Propisuje se da partneri Srpskoj pravoslavnoj crkvi u osnivanju i razvoju ovog univerziteta mogu biti druga pravna i fizička lica, ali i sama Republika Srbija, pod uslovom da se takvo suosnivanje zasniva na sporazumnoj odluci SPC i ostalih osnivača, čime se obezbjeđuje institucionalna stabilnost i dugoročni razvoj ove visokoškolske ustanove“, piše u obrazloženju Predloga izmjena zakona.

Navodi se da zakonodavac ovim putem eksplicitno prepoznaje i definiše poseban društveni značaj univerziteta čiji je osnivač SPC, te da je razlog donošenja ove izmjene i „postavljanje fleksibilnog pravnog okvira za finansiranje i upravljanje takvim univerzitetom, s obzirom na to da se novim rješenjem otvara zakonska mogućnost suosnivanja“.

“Zakon omogućava da država postane jedan od osnivača univerziteta ili fakulteta i da se takva ustanova finansira iz budžeta kroz ugovor sa Vladom”, sumira dobro upućeni sagovornik Danasa suštinu cijele priče.

U Predlogu izmjena zakona piše da „univerzitet i visokoškolska ustanova čiji su osnivači Republika Srbija i Srpska pravoslavna crkva, odnosno čiji je osnivač SPC, koja je u sastavu univerziteta, stiču sredstva za sprovođenje akreditovanih studijskih programa u okviru svoje djelatnosti na osnovu ugovora koji visokoškolska ustanova zaključuje sa Vladom, po prethodno pribavljenom mišljenju ministarstva nadležnog za visoko obrazovanje“.

Sredstva za finansiranje ustanova za sve namjene za koje sredstva obezbjeđuje osnivač u skladu sa zakonom kojim se uređuje visoko obrazovanje, obezbjeđuju se u republičkom budžetu.

Predlog oslobađa SPC da dostavi dokaz o osnivačkom kapitalu ili bankarskoj garanciji uz zahtjev za akreditaciju visokoškolske ustanove i studijskih programa, odnosno za vršenje upisa studenata na akreditovane studijske programe, što je, podsjetimo, obaveza koja prema Zakonu o visokom obrazovanju postoji za ustanove čiji osnivač nije država.

Iz Uprave za saradnju sa crkvama i vjerskim zajednicama nisu odgovorili na raniji upit Danasa da pojasne suštinu najavljenih zakonskih promjena, koje teolog Vukašin Milićević vidi kao operacionalizaciju ideje o osnivanju Univerziteta „Sveti Sava“.

Kao jedan od glavnih problema navodi to što se oblast visokog obrazovanja reguliše Zakonom o crkvama i vjerskim zajednicama.

“I ne samo to. I prema aktuelnom zakonu crkva ima mogućnost da osniva obrazovne ustanove na svim nivoima, to nije sporno. Ali ovdje se ne radi o tome da tek crkva ili neka vjerska zajednica osniva novu obrazovnu ustanovu, nego je stvar u tome što je očigledno iz svega onoga što slijedi, a što je za mene kao nekoga ko nije pravnik najblaže rečeno skandalozno, da se država unaprijed obavezuje da će školu jedne vjerske zajednice finansirati iz budžeta. I što se Zakonom o crkvama i vjerskim zajednicama predviđa da država u čitavu priču ulazi kao suosnivač”, navodi Milićević, koji tako zamišljenu ustanovu opisuje kao „obrazovni Frankenštajn“.

To će, kaže, biti privatna škola, koja će imati javni status kada je u pitanju njeno finansiranje.

“Očigledno je njihova ideja da u kontekstu nazovi ideološkog projekta koji predstavljaju, naprave nekakvu alternativu Beogradskom univerzitetu, na prvom mjestu. Iz teksta Predloga o izmjenama i dopunama zakona jasno je da će jedna od visokoškolskih ustanova koja će biti u sastavu tog univerziteta biti i Pravoslavno-bogoslovski fakultet, koji je formalno-pravno javna škola, čiji je osnivač Republika Srbija i koji je članica Beogradskog univerziteta”, ističe Milićević.

Državni i crkveni vrh do sada se nisu izjašnjavali koji fakulteti bi mogli da uđu u sastav budućeg Univerziteta „Sveti Sava“, a u dijelu javnosti se spekuliše da bi osim PBF-a, to mogao biti novoosnovani Fakultet srpskih studija, koji je nastao „izvlačenjem“ tri departmana iz okrilja niškog Filozofskog fakulteta.

Kao treća ustanova koja bi obezbijedila status univerziteta (da bi se osnovao univerzitet moraju da postoje tri nivoa studija u tri naučna polja) pominje se Fakultet „Despot Stefan Lazarević“, nekadašnja visoka škola Akademija SPC za umjetnost i konzervaciju. Od proljeća ovaj fakultet je ušao u sastav privatnog Univerziteta Singidunum.

Imaju li saznanja da bi ovaj fakultet mogao da uđe u sastav Univerziteta „Sveti Sava“ pitali smo nadležne na Univerzitetu Singidunum, ali odgovor nismo dobili do objave ovog teksta.

“Dakle, osnivač Bogoslovskog fakulteta je Republika Srbija, a osnivač Fakulteta „Despot Stefan Lazarević“ jeste Srpska pravoslavna crkva. I jasno je da će te dvije škole biti dio te priče. Više puta sam javno rekao da je njihov glavni cilj, kratkoročni i vjerovatno jedini koji su donekle osmislili, da te dvije škole prvo izvuku iz postojećeg sistema. Prvo, da PBF izvuku iz Univerziteta u Beogradu i stave ga pod potpunu kontrolu crkve, i drugo, da zadrže finansiranje iz budžeta i za njega i za ovu umjetničku školu. To je neposredni interes ljudi iz SPC, odnosno Irineja Bulovića i Porfirija Perića”, uvjeren je Milićević.

Kaže i da je iz više izvora čuo da će se budućem Univerzitetu „Sveti Sava“ prepustiti neke od zgrada koje sada niču u okviru kompleksa namijenjenog za specijalizovanu izložbu Ekspo 2027.

A o tome kakvu bi to formu moglo da ima Milićević upućuje na članove iz Predloga izmjena zakona koji daju mogućnost otvaranja trening centara, „u cilju unapređenja praktičnih vještina studenata, realizacije dualnog modela studija i razvoja saradnje sa privredom“.

Na pitanje ima li saznanja kakva je atmosfera na PBF povodom spekulacija da će izaći iz sastava UB, odgovara da tamo vlada atmosfera poslušnosti.

“Ima nekoliko ljudi koji su o tome, više nego u sebi, spremni da misle kritički i to podijele sa nekim. Čuo sam da neki od onih koji se ne odnose toliko kritički prema onome što radi crkveni vrh, u posljednje vrijeme imaju strepnju prema ovoj ideji i ne podržavaju je. Ali njih neće niko ni pitati”, smatra Milićević.

Ne očekuje da će uopšte biti javne rasprave o osnivanju novog univerziteta, iako bi to bilo logično.

“Ako taj univerzitet treba da bude nekakva škola od, kako oni kažu, društvenog značaja, kako se osniva ovako ispod žita, praktično preko noći? Da niko ništa ne zna. I pritom se osniva Zakonom o crkvama i vjerskim zajednicama. I nakon što su sve iznijeli, kažu da se ovim ni na koji način ne dovodi u pitanje ravnopravnost drugih crkava i vjerskih zajednica i njihova mogućnost da osnivaju svoje ustanove. Šta to znači? Da će Vlada sada sve te škole koje bi se eventualno osnovale da finansira iz budžeta i da bude suosnivač svih tih ustanova”, pita Milićević.

Sve zamišljeno mu liči na princip „take the money and run“.

“Oni hoće sad da promijene zakon da mogu da izvuku iz budžeta sve što mogu, jer očigledno je da se stvara atmosfera koja je mnogo nepovoljnija nego što su vjerovatno i sami očekivali. Pitanje je da li će 2027. dočekati na pozicijama na kojima su. I mislim da je to sada razlog hitnosti postupka”, navodi Milićević.

Iz Informativne službe SPC do objave ovog teksta nisu odgovorili na pitanje Danasa koje visokoškolske ustanove će biti dio Univerziteta „Sveti Sava“ i da li je plan da PBF izdvoji iz sastava UB, a Fakultet „Despot Stefan Lazarević“ iz Singidunuma.

“Danas” podsjeća da je prilikom potpisivanja Memoranduma o saradnji države i SPC na osnivanju Univerziteta „Sveti Sava“, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić kazao da će to biti mjesto gdje će se teološko obrazovanje budućih sveštenika odvijati rame uz rame sa studijama medicine, prava, prirodnih, tehničkih nauka, umjetnosti.