Najmanje 14 osoba iz civilnog društva širom Srbije bilo je meta naprednog špijunskog softvera uoči lokalnih izbora održanih u martu, saopštila je organizacija za digitalna prava SHARE Foundation.
Ovaj talas zaraza špijunskim softverom, otkriven u avgustu nakon što je Apple obavijestio korisnike u 110 zemalja da su vjerovatno bili meta softvera koji koriste privatne kompanije, predstavlja najveći do sada dokumentovani talas takvih napada u Srbiji, navela je SHARE Foundation.
Među potvrđenim metama bili su članovi studentskog pokreta, aktivisti, članovi opozicionih parlamentarnih stranaka i jedan lokalni odbornik.
Najmanje jedan uređaj bio je meta Pegasusa, špijunskog softvera koji proizvodi izraelska kompanija NSO Group, dok su najmanje dva uređaja bila meta softvera sličnog NoviSpyju, koji je Amnesty International prvi put otkrio u Srbiji u decembru 2024. godine.
U jednom slučaju, uređaj povezan sa članom studentskog pokreta bio je meta „zero-click“ verzije Pegasusa, što znači da za instaliranje softvera na uređaj nije bila potrebna nikakva interakcija korisnika.
NoviSpy je pronađen na telefonu člana studentskog pokreta čiji je uređaj prethodno bio oduzet tokom policijskog ispitivanja, navodi SHARE Foundation.
Napadi su se poklopili sa lokalnim izborima održanim 29. marta u 10 opština. Prema navodima SHARE Foundationa, ti izbori smatrani su testom sposobnosti političkih opozicionih grupa koje podržavaju studenti da se organizuju i suprotstave kandidatima vladajuće stranke.
Iz te organizacije upozoravaju da bi digitalni napadi mogli najaviti slične aktivnosti tokom parlamentarnih izbora zakazanih za oktobar.
„Ovi novi forenzički nalazi pokazuju da su srpski studentski aktivisti i dalje meta invazivnog špijunskog softvera“, rekao je Donncha Ó Cearbhaill, šef Bezbijednosne laboratorije Amnesty Internationala, koji je učestvovao u istrazi napada.
Pegasus je instaliran na telefon najmanje jednog studenta u periodu od decembra 2025. do januara 2026. godine, rekao je Bill Marczak, viši istraživač Citizen Laba, kanadske organizacije koja prati stanje na internetu i takođe istražuje ove napade. Kako je dodao, Appleova bezbjednosna ažuriranja u međuvremenu su neutralizovala špijunski softver.
John Scott-Railton, još jedan viši istraživač Citizen Laba, kazao je da nalazi te organizacije, kao i Appleova upozorenja, pokazuju da je srpski studentski pokret meta špijunskog softvera koji koriste privatne kompanije uoči ključnih izbornih ciklusa 2026. godine.
Američka vlada stavila je NSO Group na crnu listu 2021. godine zbog zabrinutosti u vezi sa kršenjem ljudskih prava. Američka investiciona grupa kupila je kompaniju 2025. godine, iako ona i dalje posluje iz Izraela i podliježe izraelskim propisima.
Apple je saopštio da je 13. avgusta poslao upozorenja korisnicima koji su bili meta napada u 110 zemalja, navodeći da je do danas ukupno obavijestio korisnike u više od 150 zemalja.
