CGO i Damar: Građani ne podržavaju odnos Spajića prema Skupštini, vidljiva i kriza institucija sistema

Ekonomska situacija ostaje veliki izazov za građane i građanke Crne Gore, među kojima 48.5 odsto navodi da im mjesečni prihodi nijesu dovoljni za pokrivanje troškova. To prati i kriza legitimiteta institucija sistema, izuzev SDT-a, izražena u padu povjerenja onih koji imaju najviše mehanizama da život građana i građanki učine boljim a to ne čine nego nastavljaju loše prakse okrenutosti prema partijskom umjesto prema javnom interesu. Ni opoziciono djelovanje se ne percipira kao dovoljno dobro, a bilježe se i promjene u procjeni spoljno političkih oslonaca, ukazuju neki od ključnih nalaza julskog CG pulsa koji sprovode Centar za građansko obrazovanje (CGO) i Institut DAMAR, a detaljni i uporedni nalazi biće obrađeni kroz studiju tokom septembra.

“Činjenica da građani i građanke vjeruju najviše crkvi i nevladinim organizacijama, a da su pri dnu ljestvice povjerenja Skupština i Vlada ukazuje na ozbiljnu krizu legitimiteta institucija što ne može biti podsticajno za potrebnu demokratizaciju i evropeizaciju, a posebno imajući u vidu koja ko ovlašćenja i odgovornosti, odnosno ograničanja, ima”, ukazala je Daliborka Uljarević, izvršna direktorka CGO-a u osvrtu na nalaze julskog CG pulsa.

Bilježe se, prema njenim riječima, promjene u odnosu na ranija istraživanja CGO-a i DAMAR-a kad je riječ o glavnim osloncima Crne Gore u spoljnoj politici kroz pad privrženosti EU kao stubu te politike, a jačanju iste prema Srbiji i Rusiji.

“Dodatno, podijeljeni su stavovi oko podrške u situaciji direktnog sukoba između SAD i Rusije, iako preteže podrška SAD sa 43 odsto u odnosu na 35 odsto za Rusiju, dok više od petine ne može da se odredi oko ovog pitanja”, navela je Uljarević.

Iz CGO su kazali da blizu polovine građana i građanki (48.5 odsto) ocjenjuje da im mjesečni prihodi nijesu dovoljni da pokriju životne troškove u toku jednog mjeseca, dok je suprotnog stava nešto malo više od dvije petine (42.5 odsto).

„Svoj standard istim kao prošle godine vidi 46 odsto ispitanika, a da žive bolje cijeni oko 30 odsto, dok je oko 22 odsto smatra da žive gore“, pojašnjava Vuk Čađenović, izvršni direktor Instituta DAMAR podatke iz percepcije ekonomske situacije.

Kad je riječ o opozicionom djelovanju, navodi se da nema značajnijih promjena u odnosu na februarski CG puls, kada je ova kategorija prvi put mjerena.

“Na skali od 1 do 5, niko iz opozicije nije došao do trojke, uz naznaku da je neznatno bolje percipirano opoziciono djelovanje DPS-a (2.33) u odnosu na URU (2.1), i da se, iako je istraživanje rađeno prije ulaska BS-a u Vladu, konstatuje lošija percepcija opozicionog djelovanja BS-a (1.84 u prvoj polovini jula u odnosu na 2.2 iz februara 2024. godine)”, naveli su iz CGO.

Istovremeno, dodaje se da rad SD-a je ocijenjen sa 1.97, a HGI sa 1.69.

„Opozicija treba da djeluje energičnije i da nastupa sa više pitanja i inicijativa prema vlastima stava je 43.6 odsto ispitanika, dok je oko 25 odsto mišljenja da treba da radikalizuje svoju borbu i koristi i vaninstitucionalne mehanizme, a preko petine (23 odsto) ne može da se odredi. Jedan broj naglašava i potrebu za preispitivanjem dosadašnjeg djelovanja i promjenom ukupnog pristupa kako bi stekli povjerenje birača”, ocjenio je Čađenović.

U dijelu vladavine prava, kroz CG puls se u redovnim intervalima mjeri i percepcija prema specijalnom državnom tužiocu (SDT) i kapacitetu institucija da procesuira zloupotrebe vlasti.

“Da za SDT nema nedodirljivih danas vjeruje 29.7 odsto građana i građanki, što je najveći procenat od kad je imenovan i kroz CG puls mjeren, a imali smo te intervale u julu i oktobru 2022. godine, kao i u aprilu 2023. i februaru 2024. godine. Takođe, bilježi se pad onih koji cijene da postupke pokreće samo protiv pojedinih i to onih koji i u sopstvenim partijama imaju sve manje moći – 36.8 odsto. Na drugoj strani, raste broj, u odnosu na prethodna tri talasa, onih koji cijene da on od političara zavisi i sada je 23 odsto takvih, što je približno prvom mjerenju iz jula 2022. godine. Porasla je i percepcija da se procesuiraju zloupotrebe svih iz vlasti, iako preteže stav da tu i dalje ima selektivnog postupanja, odnosno da su manje pod lupom nove vlasti”, kazala je Uljarević.

Iz CGO su kazali da potpuno povjerenje u premijera Spajića ima “svega 15 odsto građanstva, dok mu djelimično vjeruje 33 odsto a uopšte mu ne vjeruje 37 odsto”.

„Dominantan je negativan stav oko odnosa premijera Spajića prema Skupštini Crne Gore, pa tako blizu tri petine (58.6 odsto) smatra da je on u obavezi da dolazi u Skupštinu kad ga poslanici pozivu i prema tome usklađuje svoje obaveze, dok je nešto više od četvrtine (26.1 odsto) mišljenja da ne treba da dolazi u Skupštinu kad ima drugih obaveza“, navodi Uljarević.

„Oko kapaciteta Spajićeve Vlade da završi pregovore sa EU su podijeljeni stavovi, pa je pozitivno oko toga 41.7 odsto a negativno 38 odsto, dok je neodređenih 20.3 odsto“, ukazuje Čađenović.

Takođe, iz CGO navode da u obećanja oko ispunjenja Evrope sad 2 vjeruje 45 odsto dok 40 odsto ne vjeruje u to.

Po ocjeni građana i građanki, iz CGO su naveli da Vlada je pretežnije okrenuta partijskim interesima (52.2 odsto) u odnosu na interese građana (47.8 odsto), zapošljavanje je više na osnovu partijskih i nepotističkih veza (53.4 odsto) a ne na osnovu individualnih zasluga (46.6 odsto).

Posljedično, dodaju iz CGO, percepcija je da i nove vlasti favorizuju samo svoje partijske funkcionere, aktiviste i članove (46.6 odsto) umjesto da se uvažavaju znanja i vještine nezavisno od partijske pripadnosti (39 odsto).

Iz CGO su kazali da prikupljanje podataka je obavljeno CAPI metodom, od 04. do 12. jula 2024. godine, na troetapnom stratifikovanom slučajnom uzorku koji je obuhvatio 1007 građana i građanki Crne Gore.

“CG puls predstavlja zajedničku inicijativu CGO-a i DAMAR-a a sa ciljem da kroz empirijske podatke, pomognu onima koji rade na strateškom demokratskom oblikovanju društva, da odluke donose na osnovu pouzdanih podataka i temeljnih analiza, držeći u fokusu građane i građanke. Na taj način se može unaprijediti kvalitet javne debate o važnim pitanjima, ali i podići nivo odgovornosti svih aktera”, pojasnili su iz CGO

Ovo izdanje podržano je kroz Core grant regionalnog projekta SMART Balkan – Civilno društvo za povezan Zapadni Balkan, koji vodi Centar za promociju civilnog društva (CPCD) iz BiH, Centar za istraživanja i javne politike (CRPM) iz Sjeverne Makedonije i Institut za demokratiju i medijaciju (IDM) iz Albanije, a finansijski ga podržava Ministarstvo vanjskih poslova Kraljevine Norveške.